150. S. Breyer: Przeniesienie własności nieruchomości, Wydawnic two Prawnicze, s. 160—163, 199—201. 151. W. Czachórski: Rei vindicatio według obowiązującego pra wa polskiego, cz. I, NP 3/60, s. 316 i cz. II, NP 4/60, s. 491 — uwaga w przypisie 87. 152. J. Ignatowicz: Ochrona posiadania, Wydawnictwo Prawni cze 1963, s. 130—133. 153. A. Kunicki: Zasiedzenie w prawie polskim, Wydawnictwo Prawnicze 1964, s. 135—142. 154. J. Marowski: Odpowiedzialność posiadacza w dobrej wierze po wytoczeniu mu powództwa windykacyjnego, PiP 9/55, s. 383. 155. J. Marowski: Problematyka prawna użytkowania gruntów rolnych, Wydawnictwo Prawnicze 1959, s. 36—39. 156. R. Moszyński: Zasiedzenie i rozgraniczenie, Wydawnictwo Prawnicze 1959, s. 15—17. 157. J. S. P i ą t o w s k i: Problematyka prawna obrotu gruntami chłopskimi, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1961, s. 119—123. 158. A. Stelmachowski: Istota i funkcja posiadania, Wydaw nictwo Prawnicze 1958, s. 201—210. 159. S. S z e r: Prawo cywilne — Część ogólna, Państwowe Wydaw- nictwo Naukowe 1967, s. 73—74. 160. J. Wasilkowski: Prawo rzeczowe w zarysie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1957, s. 384—385. 161. A. Wolter: Prawo cywilne — Zarys części ogólnej, Państwo we Wydawnictwo Naukowe 1967, s. 317—318. 162. J. Majorowie z: Przebudowa ustroju rolnego Polski Ludo wej w orzecznictwie Sądu Najwyższego (referat zamiesz¬czony w zbiorze pt. „Sesja dwudziestolecia Sądu Najwyż¬szego w Polsce Ludowej w dniach 8—10 grudnia 1966 r. — materiały", Wydawnictwo Prawnicze 1967, s. 169—170 i dyskusja s. 194, 212—213). Uwaga. Referat autora zawiera ocenę przytoczonego dalej orzecznictwa Sądu Najwyższego. W dyskusji wyrażano pogląd o konieczności stosowania klasycznej wykładni dobrej wiary samoistnego posiadacza nieruchomości, z pewnym jej złagodze¬niem z uwagi na szczególną sytuację budującego na cudzym gruncie. Krytyczne stanowisko co do zbyt szerokiego rozumienia po¬jęcia „dobrej wiary" w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wyra¬żone w doktrynie — patrz poz. 151, 157, 161 i poz. 173 (glosa J. Wójcika). 163. W przypadku odmowy, potwierdzenia umowy przez osobę, w której imieniu została ona zawarta, druga strona staje się posiadaczem w złej wierze od chwili zawiadomienia jej o od mowie potwierdzenia umowy i wezwania do zwrócenia świad czenia, za zwrotem świadczenia wzajemnego. (To C 64/48 z dn. 19. 5. 1948 r., OSN 1/49, poz. 26). 164. W rozumieniu przepisu art. 312 pr. rzecz, (obecnie art. 225 k. c.) posiadaczem w złej wierze jest nie tylko ten, kto nabył posia danie w pełnej świadomości bezprawnego nabycia, lecz rów nież i ten, kto nabył rzecz w okolicznościach, na podstawie których powinien był przypuszczać, że nabywa rzecz od osoby nieuprawnionej. (CI 378/48 z dn. 17. 6. 1948 r., OSN 1/49, poz. 28; PN 1/49, s. 317, t). 165. Czy domniemanie dobrej wiary wynikające z art. 5 p. o. p. c. (obecnie art. 7 k. c.) zostało w konkretnym przypadku obalone dowodem złej wiary, zależy od okoliczności faktycznych sprawy. (Uchwała SN (7) — Prez. 128/48 To C 150/47 z dn. 5. 8. 1948 r., PN 11/48, s. 526). 166. Nie może się powoływać na swą dobrą wiarę nabywca od Okrę gowego Urzędu Likwidacyjnego rzeczy, które nie były ani ma jątkiem poniemieckim, ani majątkiem opuszczonym, lecz stan wiły własność zrehabilitowanego obywatela polskiego, o czym pomieniony nabywca wiedział, nielegalność bowiem sprzedaży wynikała jasno z samych przepisów ustawy, a nieznajomością ustawy nikt tłumaczyć się nie może. • (C 561/48 z dn. 12. 10. 1948 r., PUG 1/49, s. 17). 167. Posiadaczem w dobrej wierze jest ten, kto błędnie przypuszcza, iż jest właścicielem rzeczy; posiadaczem w złej wierze jest ten, kto wie albo wiedzieć powinien, że nie przysługuje mu prawo własności, lecz przysługuje ono innej osobie. Domniemanie dobrej wiary wynikające z samego faktu posiadania o tyle tylko istnieje, o ile niewątpliwy stan faktyczny nie wyłącza wprost dopuszczalności takiego domniemania. Posiadanie nieru chomości na mocy prywatnej umowy przewidującej sporządze nie w przyszłości aktu notarialnego co do przeniesienia włas ności, nie może być uważane za posiadanie w dobrej wierze, gdyż treść umowy wyraźnie stwierdza, kto jest właścicielem nieruchomości. (Wa C 259/49 z dn. 26. 11. 1949 r., DPP 6/50, s. 56, t). 168. Roszczenie z art. 73 § 2 pr. rzecz, (obecnie art. 231 § 1 k. c.) przysługuje tylko posiadaczowi nieruchomości w dobrej wierze. (Zasada prawna SN (7) — I CO 14/55 z dn. 25. 5. 1955 r. OSN IV/56, poz. 92). Zuzasadnienia: „(...) Dobra wiara posiadacza rzeczy w znaczeniu obowiązu¬jącego prawa jest równoznaczna z przekonaniem posiadacza, opartym na obiektywnych przesłankach wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego, że jego posiadanie niczyjego prawa nie na¬rusza (...)." Patrz ponadto poz. 171 i 173. 169. Kwestia dobrej czy złej wiary posiadacza gruntu zależy nie od obiektywnych skutków prawnych czynności, w wyniku której następuje objęcie w posiadanie, lecz od stanu świadomości po¬siadacza, który jest w dobrej wierze, jeśli konkretne okolicz¬ności usprawiedliwiają jego przekonanie, iż obejmuje grunt na prawach właściciela, choćby w rzeczywistości mniemanie to okazało się błędne. Przekonanie takie po stronie posiadacza może uzasadnić okoliczność, że przydział działki pod budowę domu mieszkalnego przez państwowe organy radzieckie ma charakter przekazania obywatelowi tejże działki do wyłącznego pełnego i nie ograniczonego w czasie władania, pod względem swego faktycznego zakresu zbliżonego do treści prawa włas¬ności. (I CR 307/55 z dn. 23. 8. 1955 r., OSN 1/56, poz. 26; PiP 2/56, s. 390). 170. Posiadaczem w złej wierze rzeczy lub prawa jest nie tylko ten, kto wie, że dane prawo mu nie przysługuje, lecz również i ten, kto nie wie o tym na skutek grubego niedbalstwa, że posiadane przez niego prawo mu nie przysługuje. ((III CR 810/55 z dn. 14. 4. 1956 r. OSN IV/56, poz. 117; PiP 8—9/56, s. 510). 171. Uchwała Sądu Najwyższego z dn. 25. 5. 1955 r. 1 CO 14/55 przyjmuje, że na równi z posiadaczem w dobrej wierze należy traktować osobę, która wprawdzie zdaje sobie sprawę z tego, że nie jest właścicielem nieruchomości, ale wznosząc na niej budynek ma, opierając się na obiektywnych przesłankach, świa domość, że nie czyni tego z krzywdą właściciela, czyli że uznaje ta uchwała, iż zasady współżycia społecznego nie pozwalają na traktowanie, w określonych okolicznościach, osoby budującej na cudzym gruncie jako posiadacza w złej wierze, pomimo że zdaje ona sobie sprawę, iż prawo własności gruntu jej nie przy sługuje. Jednakże skoro przyznanie takiej osobie roszczenia o przeniesienie na nią własności gruntu nie wynika bezpośre dnio z przepisu art. 73 § 2 pr. rzecz, (obecnie art. 231 § 1 k. c), lecz zostało przyjęte w drodze wykładni ze względu na ko- nieczność uwzględnienia w systemie naszego prawa w każdej sytuacji zasad współżycia społecznego, to w takich wyjątko wych okolicznościach nie można się ograniczyć — tak jak w wypadku, gdy posiadacz jest przekonany, że buduje na włas nym gruncie — do oceny, jakie było jego przekonanie w cza sie budowy, lecz należy brać pod uwagę jego zachowanie się przez cały czas posiadania i jeśli okaże się, że posiadacz, który mógł początkowo sądzić, że wznosząc budynek nie krzywdzi właściciela, następnie postępuje niezgodnie z zasadami wsp󳬿ycia, to tym samym nie zasługuje na wyjątkową ochronę, jaką zapewniają mu właśnie te zasady. (1 CR 952/57 z dn. 29. 11. 1957 r., OSPiKA 7—8/58, poz. 192; NP 6/58, s. 116). Patrz poz. 168. 172. Skoro rozszerzająca wykładnia art. 73 § 2 pr. rzecz, (obecnie art. 231 § 1 k. c.) — która szła w tym kierunku, że w dobrej wierze znajduje się także posiadacz zdający sobie sprawę z te go, iż nie jest właścicielem, ale wznosząc budynek ma świado mość, iż nie czyni tego z krzywdą właściciela — ma swe źródło w art. 3 p. o. p. c. (obecnie art. 5 k. c), to w tym rozszerzonym znaczeniu dobrej wiary stosować można powołany przepis pra wa rzeczowego tylko do posiadacza, który korzystając z niego, sam swego prawa nie nadużywa. Przy takim zaś rozumieniu art. 73 § 2 (obecnie art. 231 § 1 k. c.) nie może o dobrej wierze decydować czas, w którym posiadacz wzniósł budynek, lecz chwila orzekania w sprawie, gdyż dopiero w tym czasie sąd może stwierdzić, czy posiadacz, opierając się na art. 73 § 2 pr. rzecz, (obecnie art. 231 § 1 k. a), korzysta ze swego prawa zgodnie z zasadami współżycia -społecznego w Państwie Ludo wym, czy też tego prawa nadużywa. (2 CR 1013/59 z dn. 13. 1. 1960 r., OSN HI/61, poz. 67; OSPiKA 10/60, poz. 267, z notką K. P.). 173. Zawierającą wykładnię art. 73 pr. rzecz, (obecnie art. 231 k. c.) uchwałę składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dn. 25. 7. 1955 r. 1 CO 14/55 — z której wynika, że za posiadacza dobrej wiary trzeba uważać także tego, kto wprawdzie wie, że posiadane prawo mu nie przysługuje, ale kto ma podstawę do przekona nia, że posiadając prawo przysługujące innej osobie, osoby tej nie krzywdzi, przede wszystkim dlatego, że ona raz na zawsze z posiadania na jego rzecz zrezygnowała — należy stosować także przy ocenie, czy ze względu na dobrą lub złą wiarę po siadacza zachodzą warunki do zasiedzenia. (1 CR 521/62 z dn. 13. 9. 1962 r., OSPiKA 7—8/64, poz. 148, z glosą krytyczną S. Wójcika, w której glosator zajął się kwestią oceny dobrej wiary posiadacza nieruchomości przy nabyciu jej przez zasiedzenie; NP 2/64, s. 192, z glosą aprobującą F. Błahuty). Patrz poz. 168. 174. Przedmiotem złej lub dobrej wiary w rozumieniu przepisów art. 50 § 1 pr. rzecz, (obecnie art. 172 § 1 k. c.) jest kwestia ty tułu prawnego do objęcia nieruchomości w posiadanie i władania nią jak właściciel. W złej wierze w rozumieniu tego prze¬pisu jest ten, kto wie lub wiedzieć powinien, że nie ma on tytułu prawnego do objęcia nieruchomości w posiadanie i wła¬dania nią jak właściciel. Natomiast złej wiary nie można uza¬leżniać od tego, czy obejmujący nieruchomość w posiadanie wiedział lub powinien był wiedzieć, że nie nabył jeszcze włas¬ności. Świadomość nienabycia własności nie wyłącza jeszcze dobrej wiary i nie świadczy o złej wierze, wystarczy bowiem usprawiedliwione przekonanie, że obejmujący w posiadanie ma do tego prawo i choć właścicielem jeszcze nie jest, stanie się nim w przyszłości. Oczywiście tym bardziej jest w dobrej wierze ten, kto ani nie wie, ani wiedzieć nie powinien, że nie stał się właścicielem. (III CR 71/62 z dn. 14. 9. 1962 r., OSNCP 5/63, poz. 111). 175. Dostateczną przesłanką przyznania budującemu na cudzym gruncie uprawnień przewidzianych w art. 73 § 2 pr. rzecz, (obecnie art. 231 § 1 k. c.) jest uzyskanie przez niego zgody na budowę tylko od tego ze współwłaścicieli nieruchomości, w któ rego wyłącznym posiadaniu znajduje się część nieruchomości mająca być przedmiotem zabudowy, jeżeli ta część została przydzielona mu na mocy porozumienia wszystkich współ właścicieli. Porozumienie współwłaścicieli w sprawie podziału wspólnej nieruchomości do użytkowania może mieć różny zasięg. Prawo współwłaściciela do zabudowy wydzielonej na jego rzecz części nieruchomości, a w konsekwencji także dobra wiara osoby, która od takiego współwłaściciela uzyskała zgodę na zabudowę użytkowanej przez niego części, zależy od tego, czy współwłaściciele, dokonując między siebie fizycznego podziału nie¬ruchomości do użytkowania, godzili się także na zabudowę poszczególnych działek. Zgoda taka nie musi być wyrażona w spo¬sób bezpośredni, lecz może wynikać z okoliczności, w jakich doszło do porozumienia w sprawie fizycznego podziału, bądź też z okoliczności, jakie towarzyszą realizacji tego porozu¬mienia. (III CR 81/63 z dn. 14. 11. 1963 r., OSNCP 9/64, poz. 189; RPE 11/65, s. 358). 176. Na właścicielu nieruchomości spoczywa ciężar udowodnienia złej wiary jej posiadacza, jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary (art. 7 i 224 k. c. — art. 5 p. o. p. c. i art. 311 pr. rzecz.). (II CR 340/66 z dn. 9. 3. 1967 r., OSPiKA 11/67, poz. 262). 177. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dn. 5. 5. 1951 r. Sygn. C Prez. 689/50, dotycząca wykładni art. 205 pkt 3 dawn. k. p. c, zachowała aktualność pod rządem art. 192 pkt 3 k. p. c. z dn. 17. 11. 1964 r. Dobra wiara nabywcy nie jest konieczną przesłanką przewi¬dzianych w powyższym przepisie skutków zbycia w toku spra¬wy rzeczy lub prawa, objętych sporem. (I CZ 12/67 z dn. 11. 4. 1967 r., PUG 12/67, s. 408). Patrz ponadto poz.: 386a, 609, 1057, 1059, 1175. Patrz także: BUDOWA NA CUDZYM GRUNCIE, DAWNE USTAWODAW¬STWO DZIELNICOWE, NIERUCHOMOŚCI OPUSZCZONE W ZWIĄZKU Z WOJNĄ, OKUPACJA, POSIADANIE, PRAWO PIERWOKUPU I ODKUPU, PRZEPADEK MAJĄTKU, RĘKOJMIA WIARY PUBLICZNEJ KSIĄG WIE¬CZYSTYCH, SŁUŻEBNOŚCI, STOSUNKI MAJĄTKOWE MIĘDZY MAŁŻON¬KAMI, UMOWA PRZEDWSTĘPNA.