ZAGADNIENIA OGÓLNE A. POJĘCIE NIERUCHOMOŚCI ROLNEJ 675. F. Błahuta, J. Piątowski, J. Policzkiewicz: Gospo darstwa rolne"— obrót, dziedziczenie, podział, Wydawnictwo Prawnicze 1967, s. 14:—25. 676. T. Bogusz: Przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych, Zrzeszenie Prawników Polskich 1965, s. 8—11. 677. S. Breyer: Nabycie i utrata własności, Zrzeszenie Prawników Polskich 1966, s. 44—45. 678. S. Breyer: Przeniesienie własności nieruchomości, Wydaw nictwo Prawnicze 1966, s. 221—224. 679. S. Cichosz: O obrocie nieruchomościami rolnymi, Wydaw nictwo Prawnicze 1958, s. 7—19 (monografia ta poświęcona jest ustawie z dn. 13. 7. 1957 o obrocie nieruchomościami rolnymi). 680. J. Majorowie z: Przebudowa ustroju rolnego Polski Ludo- wej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, referat zamieszczony w zbiorze pt. „Sesja dwudziestolecia Sądu Najwyższego w Polsce Ludowej w dniach 8—10 grudnia 1966 r. — materiały", Wydawnictwo Prawnicze 1967, s. 155—220. 680a. J. Paliwoda: Kierowanie rolnictwem przez rady narodowe. Zagadnienia administracyjnoprawne, Instytut Nauk Prawnych PAN, Ossolineum 1967, s. 145—212. 681. J. Paliwoda: Przebudowa ustroju rolnego, zakres działania administracji rolnej, Wydawnictwo Prawnicze 1964, s. 15—18. 682. J. S. P i ą t o w s k i: Problematyka prawna obrotu gruntami chłopskimi, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1961, s. 55—60. 683. J. Pietrzykowski: Dziedziczenie gospodarstw rolnych, Wydawnictwo Prawnicze 1965, s. 16—18. 684. H. Świątkowski: Prawo rolne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1966, s. 97—99. 686. M. Błażejczyk: Założenia prawne unormowania ochrony gruntów rolnych, PiP 7-8/66, s. 70 (omówienie przedmiotu, zakresu i treści ochrony prawnej gruntów rolnych jako podstawowego środka produkcji i postulaty w tym zakresie). 686a.I. Serda, Z. Bidziński: Problematyka spraw rolnych, odszkodowań i roszczeń ze stosunku pracy w orzecznictwie sądów krakowskich, NP 10/66, s. 1259. 687. Przeznaczenie nieruchomości lub jej części, która jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, w zatwierdzonym miejscowym planie szczegółowym, określonym w art. 17 usta wy z dn. 31. 1. 1961 r. o planach zagospodarowania przestrzen nego (Dz. U. Nr 7, poz. 47) na inne cele, nie związane z pro dukcją rolną, podobnie jak objęcie takiej nieruchomości lub części uchwałą o wyznaczeniu terenów budowlanych na pod stawie art. 4 ust. 6 ustawy z dn. 31. 1. 1961 r. o terenach bu dowlanych na obszarze wsi (Dz. U. Nr 5, poz. 30) pozbawia tę nieruchomość lub odpowiednią jej część charakteru nierucho mości rolnej w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 28. 11. 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304). (III CZP 36/67 z dn. 17. 5. 1967 r., OSNCP 2/68, poz. 16; OSPiKA 3/68, poz. 54.; RPE IV/67, s. 330; PiP 3/69, s. 641, z krytyczną glosą Z. Młyńczyka). Patrz także poz.: 688, 1402 i 1413. 688. Teren położony w obrębie zwartej zabudowy miasta nie sta- nowi nieruchomości rolnej bez względu na jego obszar. (III CZP 51/67 z dn. 4. 7. 1967 r., OSNCP 3/68, poz. 36; PUG 12/67, s. 406). Patrz poz.: 687, 1402 i 1413. ZAGOSPODAROWANIE Zagospodarowanie nieruchomości rolnych regulowane było począwszy od 1945 r. następującymi aktami prawnymi: 1) dekretem z dn. 30. 3. 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59). Dekret ten uchylony został z dniem 14. 2. 1953 r. przez art. 20 dekretu wymienionego w pkt 2; 2) dekretem z dn. 9. 2. 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40); 3) rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 30. 1. 1954 r. w sprawie przejmowania na własność Państwa gospodarstw rolnych, niecałkowicie lub nienależycie zagospodarowanych, na wniosek ich właścicieli oraz w sprawie odszkodowania .za te gospodarstwa (Dz. U. Nr 8, poz. 26); 4) ustawą z dn. 13. 7. 1957 r. o uchyleniu dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 173), która uchyliła akty wymienione wyżej w pkt 2 i 3 i rozwiązała niektóre kwestie związane z likwidacją skutków działania uchylonego dekretu; 5) ustawą z dn. 15. 7. 1961 r., zmieniającą ustawę z dn. 13. 7. 1957 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161), która zapewniła Państwu możliwość przejmowania na własność bez odszkodowania gospodarstw rolnych i działek określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dn. 18. 4. 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (jednol. tekst: Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dn. 28. 4. 1955 r., oraz wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właściciela. O przejęciu orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rozporządzenie wykonawcze: Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198); 6) ustawą z dn. 28. 6. 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166), która uregulowała sytuację zaniedbanych i podupadłych nieruchomości rolnych poprzez umożliwienie: a) przejmowania przez Państwo w zagospodarowanie lub na własność nieruchomości rolnych na wniosek właściciela (dział I), b) przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (dział II) (rozporządzenie wykonawcze: Dz. U. z 1962 r. Nr 44, poz. 212 i Nr 45, poz. 219). Dział I ustawy z dn. 18. 6. 1962 r., tzn. w szczególności przepisy o przejmowaniu nieruchomości rolnych w zagospodarowanie, uległ uchyleniu przez ustawę z dn. 24. 1. 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15). W obecnym stanie prawnym nie istnieje prawny obowiązek zagospodarowania nieruchomości w znaczeniu używanym dotychczas przez nie obowiązujące już akty prawne. Stosunki prawne powstałe na tle zagospodarowania podlegają nadal ocenie według uchylonych przepisów. 689. M. Błażejczyk: Prawne aspekty agrominimum, PiP 8-9/64, s. 240. 690. S. Breyer: Cywilnoprawne aspekty przekazywania gruntów do zagospodarowania, PiP 12/55, s. 965. 691. J. Paliwoda: Rola aktu administracyjnego w kształtowaniu stosunków własnościowych w rolnictwie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1965, s. 238—246. 692. H. Świątkowski: Prawo rolne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1966, s. 151—163. 693. Przekazanie na podstawie dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. o całko witym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) gruntu w użytkowanie innej osobie nie stwarza po między tą osobą a dotychczasowym posiadaczem jakiegokolwiek stosunku prawnego, który by uzasadniał żądanie wynagrodzenia za użytkowanie lub wydanie uzyskanych przez użytkownika korzyści. Nie ma tu także podstaw do stosowania przepisów art. 123 i nast. k. z. (obecnie art. 405 i nast. k. c). (2 CR 159/57 z dn. 27. 3. 1958 r., OSPiKA 6/59, poz. 159; BGP 7/59, s. 31). , Patrz ponadto poz. 1190. 694. W sprawach o zwrot gruntu oddanego w użytkowanie w trybie dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) droga sądowa jest dopuszczalna. (Zasada prawna SN (7) — 1 CO 20/59 z dn. 23. 11. 1959 r., OSN 11/60, poz. 32; PUG 5/60, s. 172; RPE U/60, s. 406). Uwaga. Uchwała zachowuje aktualność w stosunku do tych gruntów, które zostały oddane w użytkowanie (zagospodarowanie) na podstawie przepisów powołanego w uchwale dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. uchylonego przez ustawę z dn. 13. 7. 1957 r. 0 uchyleniu tegoż dekretu (Dz. U. Nr 39, poz. 173). Wydaje się, że tak samo powinno być traktowane zagadnienie w stosunku do tych gruntów, które zostały oddane w zagospodarowanie na podstawie ustawy z dn. 28. .6. 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166). Ustawa ta uchylona została przez ustawę z dn. 24. 1. 1968 r. o rentach 1 innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), sto- sownie jednak do przepisu art. 20 ust. 3 tej ustawy, ustawę z dn. 28. 6. 1962 r. w brzmieniu dotychczasowym stosuje się nadal w wypadkach, gdy nieruchomości zostały przejęte na jej podstawie w zagospodarowanie lub na własność Państwa przed wejściem w życie ustawy z dn. 24. 1. 1968 r. Odmienne stanowisko w tej sprawie reprezentuje J. Paliwoda, który w stosunku do uchwały zajął krytyczne stanowisko, patrz poz. 681 (s. 144—145). 695. Sprawy o odszkodowanie są sprawami cywilnymi i jako ta kie — z mocy art. 2 k. p. c. — należą do kompetencji sądów powszechnych, wyłączenie zatem drogi sądowej w takich spra wach wymagałoby specjalnego przepisu. Przepisu takiego nie zawiera ustawa z dn. 13. 7. 1957 r. o uchyleniu dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. o zagospodarowaniu użytków rolnych. Wprawdzie ustawa ta dozwala na przejęcie na własność Państwa gruntów, na których jednostki gospodarki uspołecznionej dokonały inwe stycji budowlanych, oraz orzekanie w tych sprawach zastrzega prezydium powiatowej rady narodowej, lecz przepis ten nie zastrzega władzy administracyjnej prawa orzekania o roszcze niach odszkodowawczych poprzedniego posiadacza gruntu. Z treści art. 2 ust. 2 ustawy z dn. 13. 7. 1957 r. wynika, że przejęcie gruntu na własność Państwa może nastąpić wtedy, gdy grunt nie został jeszcze zwrócony poprzedniemu posiadaczowi. Wobec tego przewidziany w art. 2 ust. 5 ustawy zakaz dochodzenia roszczeń z tytułu szkód wyrządzonych w użytkowanej nieruchomości nie może dotyczyć takich posiadaczy. (4 CR 255/61 z dn. 22. 9. 1961 r., OSPiKA 10/63, poz. 246, z częściowo krytyczną glosą A. Stelmachowskiego). 696. Artykuł 2 ust. 5 ustawy z dn. 13. 7. 1957 r. o uchyleniu dekretu z dn. 9. 2. 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173) należy rozumieć w ten sposób, że poprzedni posiadacz gruntów nie może dochodzić naprawie nia szkody w użytkowanej nieruchomości wyrządzonej przed wejściem w życie tej ustawy, to jest przed dn. 26. 7. 1957 r. (I CR 316/64 z dn. 14. 11. 1964 r., OSNCP 9/65, poz. 150). Uwaga. Według art. 2 ust. 5 ustawy z dn. 13. 7. 1957 r.: „po przedni posiadacz nie może dochodzić od Państwa ani od jed nostek gospodarki uspołecznionej roszczeń z tytułu szkód wy rządzonych mu w użytkowanej nieruchomości". Sąd Najwyższy, jak się wydaje, przeoczył, że powyższy przepis utracił aktualność, wobec tego, że według art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dn. 12. 3. 1958 r. o umorzeniu niektórych długów i ciężarów (Dz. U. Nr 17, poz. 72) wygasły — generalnie — wszelkie roszczenia z tytułu szkód poniesionych z powodu pogorszenia stanu nieruchomości lub ubytków w jej przynależno-ściach w wyniku przekazania — bez względu na tytuł prawny tego przekazania — przez organy administracji państwowej prywatnych gospodarstw rolnych jednostkom państwowym lub spółdzielczym do zagospodarowania. Patrz także: CUDZOZIEMCY, CZYNNOŚCI NOTARIALNE, DECYZJA ADMINISTRACYJNA, DŁUGI I CIĘŻARY, DZIAŁ SPADKU, DZIEDZICZENIE GOSPODARSTW ROLNYCH, DZIERŻAWA, GOSPODARKA TERENAMI, KSIĘGI WIECZYSTE, LASY, MIENIE GROMADZKIE, NIEFORMALNE UMOWY, NIERUCHOMOŚCI OPUSZCZONE W ZWIĄZKU Z WOJNĄ, NIERUCHOMOŚCI PAŃSTWOWE, OCHRONA POSDADANIA, OCHRONA WŁASNOŚCI OSOBISTEJ I INDYWIDUALNEJ, OGRANICZENIA OBROTU, OKUPACJA, POSIADANIE, PRAWO PIERWOKUPU, PRZEJMOWANIE NA WŁASNOŚĆ PAŃSTWA NIERUCHOMOŚCI ROLNYCH W ZAMIAN ZA ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE, PRZEJMOWANIE NA WŁASNOŚĆ PAŃSTWA NIERUCHOMOŚCI ZA ZALEGŁE NALEŻNOŚCI, PRZEJMOWANIE NA WŁASNOŚĆ PAŃSTWA NIERUCHOMOŚCI ZANIEDBANYCH, REFORMA ROLNA I OSADNICTWO, SCALANIE I WYMIANA, SPÓŁDZIELNIE PRODUKCYJNE, UMOWA PRZEDWSTĘPNA, UWŁASZCZENIE, WŁASNOŚĆ OSOBISTA I INDYWIDUALNA, WSPÓLNOTY GRUNTOWE, WSPÓŁWŁASNOŚĆ, WYWŁASZCZENIE, ZARZĄD PAŃSTWOWY, ZIEMIE ODZYSKANE.