Zasadniczymi aktami prawnymi dotyczącymi przejmowania na własność Państwa nieruchomości obciążonych należnościami na rzecz Skarbu Państwa są: 1) ustawa z dn. 21. 12. 1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nie ruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398; zm.: Dz. U. z 1962 r. Nr 38, poz. 166). Ustawa ta zezwala Pań stwu na przejmowanie na własność nieruchomości dłużni ków na pokrycie prawomocnie ustalonych zobowiązań po datkowych lub innych należności, do których stosuje się przepisy o zobowiązaniach podatkowych — jeżeli wszczęcie egzekucji sądowej byłoby bezcelowe lub jeżeli nie doprowa dziło do skutku. Rozporządzeniem wykonawczym do tej ustawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 25. 3. 1959 r. w sprawie zasad i trybu przejmowania nieruchomo ści na pokrycie niektórych zaległych zobowiązań wobec Państwa (Dz. U. Nr 24, poz. 153). Przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w stosunku do dłużników, których zobowiązania na rzecz Państwa zo¬stały scalone na podstawie art. 32 ustawy wymienionej ni¬żej w pkt 2; 2) ustawa z dn. 28. 6. 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. Nr 38, poz. 166; zm.: Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 15). Rozporządzeniem wykonawczym do tej ustawy jest roz¬porządzenie Rady Ministrów z dn. 10. 7. 1962 r. w sprawie zasad i trybu przejmowania nieruchomości rolnych na włas¬ność Państwa za zaległe należności scalone (Dz. U. Nr 44, poz. 212; zm.: Dz. U. z 1968 r. Nr 16, poz. 99). Powyższa ustawa i rozporządzenie wykonawcze dotyczą przejmowania na własność Państwa nieruchomości rolnych. 998. E. Brzeziński: Postępowanie w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości uporczywych dłużni¬ków, BMS 10/60, s. 54 (artykuł omawia zagadnienie na tle ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. i rozporządzenia wyko¬nawczego z dn. 25. 3. 1959 r.). 999. W. Kubiak: Nowe środki egzekucyjne wobec właścicieli nie ruchomości, PUG 2/59, s. 53 (artykuł poświęcony jest temu samemu tematowi, co poz. 998). 1000. J. Paliwoda: Przebudowa ustroju rolnego — zakres dzia łania administracji rolnej, Wydawnictwo Prawnicze 1964, s. 89—95. 1001. J. Paliwoda: Rola aktu administracyjnego w kształtowaniu stosunków własnościowych w rolnictwie, Państwowe Wy¬dawnictwo Naukowe 1965, s. 233—246. 1002. Od uchwały prezydium właściwej rady narodowej wydanej na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. o szczegól nym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowią zań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398 z późn. zmian.) w przedmiocie wszczęcia postępowania w celu przejęcia nieruchomości na własność Państwa nie przy- sługuje odwołanie w postępowaniu administracyjnym. (III CO 31/63 z dn. 27. 11. 1963 r., OSNCP 9/64, poz. 172; PUG 5/64, s. 138). Z uzasadnienia: (...) Jedną z istotnych cech aktu administracyjnego zewnętrz¬nego jest całkowita lub częściowa niezależność adresata aktu administracyjnego od organu wydającego akt. Wydawanie na¬tomiast aktów wewnętrzno-administracyjnych przez organy określonego pionu administracji wiąże się bezpośrednio z obo-wiązkami i uprawnieniami wypływającymi z kierowania (przez organ wyższego stopnia) pracą organów niższych stopni. Wy¬chodząc z powyższych założeń, nie można zaliczyć wymienio¬nej wyżej uchwały Prezydium MRN w L. do aktów admini¬stracyjnych zewnętrznych, która mogłaby być zaskarżona w trybie przewidzianym przepisami k. p. a. Jest ona bowiem poleceniem skierowanym do wydziału podległego temuż Pre¬zydium (..). Uwaga. W sprawie podziału aktów administracyjnych na akty zewnętrzne i wewnętrzne oraz ich wpływu na kształto¬wanie bezpośredniego stosunku cywilnoprawnego — patrz poz. 967. 1003. I. Organ finansowy jest uprawniony do złożenia wniosku o przejęcie części nieruchomości, mimo że uchwała prezydium rady narodowej wydana w ramach art. 3 ust. 2 ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z ty tułu niektórych zobowiązań właścicieli nieruchomości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398) dotyczy przejęcia nierucho mości w całości II. Uchwała prezydium właściwej rady narodowej w przed- miocie wszczęcia postępowania w celu przejęcia nieruchomo- ści na własność Państwa z mocy ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. powinna wskazywać administracyjny tytuł wykonawczy oraz w taki sposób określać należność Skarbu Państwa, z którego wynikałoby, na pokrycie jakich należności ma być wszczęte postępowanie. Uchwała nawiązująca do tytułu wykonawczego może jednak ograniczyć się do podania globalnej sumy należ ności. III. Organ finansowy nie może objąć wnioskiem skierowa¬nym do sądu należności nie zawartych w uchwale prezydium rady narodowej, jak również bez takiej uchwały rozszerzyć wniosku o należności powstałe w toku postępowania sądowego o przejęcie nieruchomości. IV. Wykaz zaległości, któremu sąd ma nadać klauzulę wy¬konalności powinien zawierać składniki wymienione w art. 21 dekretu z dn. 28. 1. 1947 r. o egzekucji administracyjnej świad¬czeń pieniężnych (obecnie art. 26 ustawy z dn. 17. 6. 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji — Dz. U. Nr 24, poz. 151). V. Sąd może orzec o przejęciu na własność Państwa idealnej części nieruchomości, mimo że wniosek dotyczy przejęcia wy dzielonej części nieruchomości. (III CZP 20/67 z dn. 7. 6. 1967 r., RPE IV/67, s. 329). 1004. I. Nieruchomość ziemska stanowiąca gospodarstwo rolne pro boszcza może być przejęta na własność Państwa za zobowią zania podatkowe parafii. II. Zagadnienie, czy w braku oświadczenia — w razie zbie¬gu kilku zobowiązań — organ finansowy zarachował zapłatę na poczet zobowiązania najdawniejszego, usuwa się spod roz¬poznania sądu. (III CZP 86/67 z dn. 24. 1. 1968 r., OSNCP 6/68, poz. 100). 1005. Wniosek o przejęcie nieruchomości na własność Państwa w try bie ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. o szczególnym trybie ściągania zaległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nierucho¬mości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398) nie jest przed¬wczesny, mimo że wszczęte uprzednio postępowanie egzeku¬cyjne z tej nieruchomości w celu ściągnięcia należności Pań¬stwa (art. 1 powołanej ustawy) nie zostało ukończone, lecz zo¬stało zawieszone na wniosek Skarbu Państwa. W takim wy¬padku sąd, rozpoznając wniosek o przejęcie nieruchomości na własność Państwa, ustala samodzielnie, czy egzekucja z nieruchomości nie rokowałaby ściągnięcia należności Pań¬stwa. (III CO 24/64 z dn. 29. 9. 1964 r., OSNCP 6/65, poz. 93). 1006. Ustawa z dn. 21. 12. 1958 r. o szczególnym trybie ściągania za ległości z tytułu niektórych zobowiązań właścicieli nierucho mości wobec Państwa (Dz. U. Nr 77, poz. 398), rozwinięta rozporządzeniem RM z dn. 25. 3. 1959 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 153), określa — w szczególności w ust. 3 art. 3 — zakres kognicji sądu w sposób wyczerpujący. Wśród wymienionych tam przedmiotów rozpoznania przez sąd nie mieści się kwestia, czy dłużnika można uznać za uporczywego. Kwestię tę bada i rozstrzyga ostatecznie prezydium rady narodowej, uchwala jąc wszczęcie postępowania sądowego (art. 3 ust. 3 powołanej ustawy oraz przepisy początkowe powołanego wyżej rozpo rządzenia), i (I CR 430/64 z dn. 20. 1. 1965 r., OSNCP 10/65, poz. 172). 1007. Sąd, rozpoznając wniosek o przejęcie nieruchomości rolnej na rzecz Państwa w trybie ustawy z dn. 28. 6. 1962 r. o przejmo lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, poz. 166), ustala samodzielnie, czy zachodzą warunki do prze jęcia nieruchomości rolnej przewidziane w art. 31 powołanej ustawy. (III CO 49/64 z dn. 25. 10. 1965 r., OSNCP 7-8/66, poz. 111). Uwaga. Tytuł cytowanej ustawy otrzymał brzmienie: „O przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Pań¬stwa za zaległe należności" (art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dn. 24. 1. 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa — Dz. U. Nr 3, poz. 15). 1008. Przepis art. 3 ust. 7 ustawy z dn. 21. 12. 19*58 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 398) w brzmieniu art. 40 ustawy z dn. 28. 6. 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospo¬darowanie lub na własność Państwa oraz o zaopatrzeniu eme¬rytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin — Dz. U. Nr 38, poz. 166 (patrz uwaga do poz. 1007) — należy rozumieć w ten sposób, że wartość budynku ustala się według szacunku przyjętego do ubezpieczenia przez Państwowy Zakład Ubezpie¬czeń w ubezpieczeniu obowiązkowym. Jeżeli budynek nie podlegał ubezpieczeniu obowiązkowemu, to zainteresowana strona może podnosić w postępowaniu sądo¬wym przewidzianym w art. 3 ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 398) zarzuty co do wartości budynków po¬danej przez wierzyciela lub PZU. (III CO 31/63 z dn. 27. 11. 1963 r., OSNCP 9/64, poz. 172; PUG 5/64, s. 138). 1009. Do wydania postanowienia o przejęciu na własność Państwa części nieruchomości na podstawie art. 3 ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 398) konieczne jest, by sposób po działu nieruchomości był zaznaczony na planie sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych. (III CO 8/63 z dn. 23. 3. 1963 r., OSPiKA 2/64, poz. 32, z glosą aprobującą S. Breyera). 1010. Jeżeli postanowienie sądu o przejęciu przez Państwo części nie ruchomości dłużnika uprawomocniło się, to uchylenie tego postanowienia sprawia, że własność części nieruchomości prze chodzi z powrotem na byłego dłużnika (art. 3 ust. 6 ustawy z dn. 21. 12. 1958 r. — Dz. U. Nr 77, poz. 398, z późn. zmian.). W braku postanowienia o uchyleniu Państwo pozostaje właści cielem, dla kwestii zaś tej własności obojętne jest, czy posta nowienie o przejęciu zostało wykonane. (III CR 326/65 z dn. 21. 12. 1965 r., OSNCP 6/66, poz. 104; RPE 111/66, s. 312). Patrz ponadto poz. 1233. Patrz także: CZYNNOŚCI NOTARIALNE, KSIĘGI WIECZYSTE, UMOWA PRZEDWSTĘPNA.