PRZEDMIOTY PRZEPADKU 1018. W. Bendetson: Zarys przepisów dekretu o przepadku ma jątku, DPP 4/47, s. 370. 1019. C. Wasilkowski: Dekret o przepadku majątku, DPP 1/48, s. 22. 1020. Z zasady, że przepadek obejmuje „majątek skazanego w dacie orzeczenia o przepadku, choćby nieprawomocnego" wynika, że przepadkiem nie jest objęty majątek nabyty przez skazanego po dacie wydania orzeczenia o przepadku. Nie podlega przeto przepadkowi orzeczonemu w postępowaniu karnym toczącym się przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego majątek, który w dacie orzeczenia o przepadku nie należał do skazanego, a który wszedł do wspólności ustawowej po wejściu w życie kodeksu rodzinnego. (C 2116/52 z dn. 2. 12. 1952 r., OSN IV/53, poz. 117). 1021. Artykuł 7 dekretu z dn. 22. 10. 1947 r. o przepadku majątku znajduje zastosowanie także i wtedy, gdy w skład majątku osoby skazanej wchodzi nieruchomość ziemska, która po dniu wejścia w życie dekretu o przepadku mienia uległa konfiska cie przewidzianej w art. 2 ust. 1 lit. d dekretu o reformie rolnej. (II CR 507/54 z dn. 8. 12. 1954 r., PiP 7/56, s. 213). 1022. I. Orzeczenie o przepadku powoduje przejście z mocy same go prawa objętego przepadkiem majątku na rzecz Skarbu Pań stwa, bez względu na to, do kogo majątek ten należał, a mia nowicie, czy do osoby skazanej, czy też do osoby trzeciej; orze czenie takie ma zatem moc konstytutywną. Z tego też względu Skarb Państwa nie może zasiedzieć majątku objętego przepad kiem, gdyż majątek ten stał się jego własnością już z chwilą uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia. II. Przedawnieniu 10-letniemu podlega uprawnienie osoby trzeciej o uznanie przepadku za nieważny, przewidziane w art. 10 dekretu o przepadku majątku, bez względu na to, czy objęty przepadkiem majątek stanowi mienie ruchome, czy też nieruchome. (1 CO 30/58 z dn. 13. 2. 1960 r., OSN rV/60, poz. 119; OSPiKA 11/60, poz. 300, z notką K. P.). 1023. Zarówno spadek, jak i udział w spadku — jako ogół praw i obowiązków lub jako część tego ogółu — nie ulega prze- padkowi majątku orzeczonego względem spadkobiercy. Dlatego w postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku (o nabyciu spadku) należy wymienić nie Skarb Państwa, lecz tego spadko biercę i wysokość jego udziału w całości spadku. Inaczej jest natomiast, gdy chodzi o określony przedmiot spadkowy. Dla- tego też w treści postanowienia, które dotyczy dziedziczenia gospodarstwa rolnego, należy uczynić wzmiankę o przejściu tego gospodarstwa w całości lub w części na rzecz Skarbu Państwa w drodze przepadku majątku spadkobiercy. (I CR 324/65 z dn. ll. 12. 1965 r., OSNCP 6/66, poz. 103). 1024. Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w spra¬wie przepadku majątku jednego z małżonków w odniesieniu do przedmiotów poddanych wspólności ustawowej. (Uchwała SN (IC) — I CO 39/55 z dn. 13. 4. 1956 r., OSN 111/56, poz. 61; NP 7-8/56, s. 197; PiP 7/56, s. 208). II. (...) Z chwilą prawomocnego orzeczenia przepadku cało ści lub części majątku jednego z małżonków, przedmioty ma jątkowe, których przepadek dotyczy, z samego prawa przestają być majątkiem wspólnym, tj. majątkiem objętym wspólnością ustawową. Przedmioty te stają się wspólnością Państwa i drugiego małżonka w częściach równych. Sama zaś wspól ność ustawowa nie ustaje i obejmuje pozostałe przedmioty majątkowe, których przepadek nie dotyczy, jako też dorobek małżonków nabyty po orzeczeniu przepadku (...). III. W myśl art. 4 ust. 1 dekretu z dn. 22. 10. 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U- Nr 65, poz. 390) orzeczenie o przepadku majątku powoduje z mocy samego prawa przej- ście na rzecz Państwa wszystkich przedmiotów i praw mająt- kowych osoby, w) stosunku do której orzeczono przepadek, z wyjątkiem przedmiotów i praw, o których mowa w dalszych ustępach tego przepisu. Dekret nie przewiduje wyjątku dla praw małżonka do przedmiotów objętych wspólnością ustawo wą. Także i te prawa przechodzą na Państwo, które w kon sekwencji nabycia praw małżonka dotkniętych przepadkiem stałoby się w tym zakresie wraz z drugim małżonkiem pod miotem praw do majątku wspólnego. Istota wspólności ustawowej, jako instytucji nieodłącznie związanej z małżeństwem, sprawia, że podmiotami praw do majątku objętego taką wspólnością mogą być tylko małżon¬kowie. Wobec wstąpienia Państwa w prawa małżonka dotknię¬tego przepadkiem powstaje zatem sytuacja, w której wspól¬ność ustawowa zarówno co do tych praw, jak i co do odpo¬wiednich praw drugiego małżonka, kontynuowana być nie może. Kodeks rodzinny wymienia jako przyczynę ustania współ- ności ustawowej z samego prawa jedynie ubezwłasnowolnienie małżonka (art. 24 § 2 k. r. — analogicznie art. 53 k. r. o.). Taki sam skutek, z natury rzeczy, wywołuje śmierć jednego z małżonków, rozwód lub unieważnienie małżeństwa. Orzeczenie o przepadku majątku jednego z małżonków nie wykazuje jakiejkolwiek analogii do przytoczonych wyżej zda¬rzeń powodujących ustanie wspólności i skutkować takiego ustania nie może. Ponadto orzeczenie o przepadku może obej¬mować pewną tylko część majątku małżonka lub poszczególne przedmioty majątkowe (art. 1 ust. 1 i art. 3 dekretu). Zresztą, nawet gdy orzeczono przepadek całego majątku, przedmiot przepadku nie pokrywa się w pełni z przedmiotem wspólno¬ści ustawowej. Stosownie bowiem do art. 4 pkt 2 dekretu przepadek nie dotyczy szeregu przedmiotów, które z reguły są objęte wspólnością ustawową i z punktu widzenia dobra ro¬dziny mają szczególne znaczenie. Poza tym przepadek w myśl art. 5 ust. 1 dekretu obejmuje wyłącznie majątek istniejący w dacie orzeczenia o przepadku; nie dotyczy więc przedmio¬tów i praw majątkowych nabytych przez małżonków po tej dacie. W świetle przytoczonych przesłanek brak zatem dostatecz¬nej racji prawnej, która pozwalałaby uznać orzeczenie o prze¬padku majątku jednego z małżonków za powód ustania wspól¬ności ustawowej ustanowionej przez kodeks rodzinny, jako najbardziej celowy i odpowiadający interesom rodziny system stosunków majątkowych w małżeństwie. Jedynie natomiast słuszny i odpowiadający intencji ustawodawcy i prowadzący do pożądanych rozwiązań praktycznych jest wniosek, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku (art. 5 ust. 2 dekretu) zakres majątku objętego wspólnością ustawową ulega ograniczeniu przez wyłączenie przedmiotów i praw ma¬jątkowych dotkniętych przepadkiem. Sytuację, w której majątek dotychczas objęty wspólnością ustawową przestaje podlegać tej wspólności, normuje art. 25 k. r. (obecnie art. 42 k. r. o.). Przepis ten ma na uwadze całko¬wite ustanie wspólności ustawowej. Nasuwa się jednak z lo-giczną koniecznością odpowiednie jego stosowanie także w specyficznej sytuacji, polegającej na odjęciu charakteru ma¬jątku wspólnego nie całemu majątkowi, lecz tylko jego części, mianowicie przedmiotom i prawom majątkowym dotkniętym przepadkiem. Jeśli zaś chodzi o przedmioty nie objęte prze¬padkiem, jak również przedmioty nabyte po dacie orzeczenia o przepadku, stosunki majątkowe małżonków nie ulegają żad- nej zmianie, pozostają więc one nadal we wspólności usta¬wowej. Takie samo rozwiązanie należałoby przyjąć w razie orzecze¬nia przepadku całości lub części majątku obojga małżonków. I wówczas utraciłyby charakter majątku wspólnego przed¬mioty majątkowe, których dotyczy przepadek, natomiast co do innych przedmiotów już istniejących, jak również tych, które małżonkowie nabędą po orzeczeniu przepadku, wspól¬ność ustawowa trwałaby nadal. Wreszcie takie same skutki wywołuje orzeczenie o przepad¬ku, gdy stosunki majątkowe między małżonkami normowane są umową przewidzianą w art. 28 k. r. (obecnie art. 47 k. r. o.). IV. Przedstawiona wyżej wykładnia ogranicza do ram ko¬niecznych skutki przepadku majątku w dziedzinie stosunków majątkowych rodziny a równocześnie zabezpiecza w pełni pra¬wa Państwa i ułatwia ich urzeczywistnienie. Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku (art. 5 ust. 2 dekretu z dn. 22. 10. 1947 r.) Państwo z samego prawa staje się właścicielem w połowie wszystkich przedmiotów ma¬jątkowych objętych przepadkiem i może swym udziałem roz¬porządzać. Udział we wspólności drugiego małżonka stanowi jego majątek osobisty (nie objęty wspólnością ustawową). Jeśli w skład tego majątku wspólnego wchodzi nieruchomość zapi¬sana w księdze wieczystej jako przedmiot wspólności ustawo¬wej, samo orzeczenie o przepadku całego majątku lub danej nieruchomości stanowi podstawę wpisu współwłasności Pań¬stwa i drugiego małżonka (art. 22 prawa o księgach wie¬czystych). V. (...) W trybie administracyjnym z wyłączeniem drogi są¬dowej odbywa się wykonanie orzeczenia o przepadku lub o za¬bezpieczeniu od przepadku, polegające na odebraniu majątku od małżonka, którego przepadek dotyczy (art. 8 dekretu), z za-strzeniem jednak ochrony sądowej praw służących osobom trzecim z mocy art. 10 i 11 dekretu. Jeśli natomiast chodzi o spory między Państwem a drugim małżonkiem wynikające ze współwłasności majątku objętego przepadkiem, to spory takie powinny być, jako sprawy cywil¬ne, rozstrzygane w drodze sądowej. Do takich spraw należy zaliczyć m. in. spory dotyczące zarządu rzeczą wspólną (art. 83 i 84 — pr. rzecz. — obecnie art. 200—203 k. c), rozporządzania nią (art. 82 pr. rzecz. — obecnie art. 199 k. a), podziału pożyt¬ków (art. 90 i 91 pr. rzecz. — obecnie art. 206 i 207 k. c), po¬noszenia ciężarów (art. 92 pr. rzecz. — obecnie art. 207 k. a), podziału majątku (art. 17 post. w spr. rodz. — obecnie art. 567 § 3 k. p. c.)! Patrz także: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, praca zbiorowa, Wydawnictwo Prawnicze 1966, s. 172—173 i poz. 1057.