1148. W. C z a c h ó r s k i: Prawo zobowiązań w zarysie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1968, s. 412—448. 11149. A. Ohanowicz, J. Górski: Zobowiązania — Zarys według kodeksu cywilnego — Część szczegółowa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1966, s. 54—62 (ta część dzieła dotyczy sprzedaży nieruchomości). |1150. S. Rejman: Cena, a wartość umowy sprzedaży, BMS 5/58, s. 46. |1151. A. Stelmachowski: Czy umowa sprzedaży nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego?, PiP 8-9/59, s. 362 (wywody autora nie są aktualne na tle obecnego stanu prawnego, zagadnienie bowiem rozstrzy¬ga obecnie wyraźnie art. 158 k. c). 1152. Zatajenie części ceny kupna nieruchomości w umowie notarial¬nej nie powoduje nieważności umowy. (II CO 90/54 z dn. 16. 11. 1954 r., OSN 111/55, poz. 64). 1153. Na zagadnienie prawne przekazane do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k. p. c: „Czy prowadzenie dowodu ze świadków lub przesłuchania stron na podważenie ceny sprzedaży nierucho mości określonej w akcie notarialnym prowadzi do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności w rozumieniu art. 247 k. p. c?" — Sąd Najwyższy postanowił udzielić odpowiedzi przeczącej. (III CZP 83/66 z dn. 20. 10. 1966 r., OSNCP 7-8/67, poz. 119; NP 3/68, s. 477, z glosą krytyczną J. Knappa; por. także uwagi do tego orzeczenia w artykule A. Szpunara i W. Wanatowskiej: Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie prawa cywilnego materialnego za I półrocze 1968 r. — NP 11/68, s. 1677—1678. 1154. I. Określone w art. 18 dekretu z dn. 8. 3. 1946 r. o mająt kach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) pra wa osoby, która nie jest właścicielem majątku, są niezbywalne. Niezbywalność uprawnień z art. 18 dekretu tkwi zarówno w treści tych uprawnień (użytkowanie), jak i w założeniach dekretu, które dotyczą majątków opuszczonych. II. Jakkolwiek prawo do zarządu i użytkowania jest nie¬zbywalne, to jednak nie ma przeszkód do uznania za skutecz¬ną umowy, której treścią osoba bliska z art. 16 ust. 1 dekretu uzyskawszy przywrócenie posiadania, przelewa na inną osobę uprawnienia z art. 33 ust. 1 dekretu. Umowa tego rodzaju nie jest wprawdzie przelewem wierzytelności w rozumieniu prze¬pisów art. 168 i nast. k. z. (obecnie art. 509 i nast. k. c), może być jednak ważną umową sprzedaży (zamiany) ze względu na przepis art. 295 k. z., stanowiący, że przedmiotem sprzedaży mogą być także prawa mające powstać w przyszłości. Umowa ta oczywiście, jeżeli dotyczy nieruchomości, wymaga zachowa¬nia formy aktu notarialnego (art. 46 pr. rzecz. — obecnie art. 158 k. a). Dekret o majątkach opuszczonych i poniemiec¬kich nie zawiera normy zakazującej takiego pozbycia ani też ogólne założenia dekretu nie stoją na przeszkodzie stosowaniu w tym względzie przepisu art. 295 k. z. (2 CR 631/57 z dn. 4. 6. 1957 r., OSN IV/58, poz. 106). Uwaga. Teza jest nadal aktualna. Jakkolwiek kodeks cywil ny nie zawiera odpowiednika art. 295 k. z., to jednak nie ule ga wątpliwości (potwierdza to art. 155 k. c), że przedmiote sprzedaży w rozumieniu art. 535 k. c. może być rzecz (praw — art. 555 k. c.) mająca powstać w przyszłości (patrz W. Cza chórski: Prawo zobowiązań w zarysie, Państwowe Wydawnic¬two Naukowe 1968, s. 420 i A. Ohanowicz, J. Górski: Zobowią¬zania — Część szczegółowa, Państwowe Wydawnictwo Nauko¬we 1966, s. 14—15). 1155. Umowa sprzedaży oparta na nieważnej podstawie jest nie ważna z mocy art. 44 § 1 pr. rzecz, (obecnie art. 156 k. c.) i nie wymaga odrębnego unieważnienia. Wystarczy powództwo "o ustalenie prawa własności nieruchomości, które jest z mocy art. 3 k. p. c. (obecnie art. 189 k. p. c.) dopuszczalne. (4 CR 926/59 z dn. 19. 10. 1960 r., RPE 111/61, s. 372). 1156. Forma aktu notarialnego dla umowy sprzedaży nieruchomości została ustanowiona, by chronić obywatela przed zbyt po śpieszną decyzją i by ułatwić kontrolę Państwa nad obrotem nieruchomościami, w szczególności dla celów fiskalnych i sta tystycznych. Dlatego żeby uznać, że żądanie wydania nieru chomości sprzedanej bez zachowania formy aktu notarialnego narusza zasady współżycia społecznego, nie wystarczy wyka zanie naganności postępowania powoda. Interes Państwa Ludowego w przestrzeganiu przepisów o formie aktu notarialnego byłby naruszony, gdyby sądy chro¬niły czynności prawne sporządzone bez tej formy. Niebranie pod uwagę tego interesu jest możliwe, jeżeli chodzi o okres najazdu hitlerowskiego, gdy przepisy o formie aktu notarial¬nego służyły interesom najeźdźcy, jak również o okres między¬wojenny, gdyby uznać, że naruszenie interesu państwa rządzo¬nego przez feudałów i burżuazję nie dotyka interesu Państwa Ludowego. Jeżeli jednak umowa sprzedaży nieruchomości zo-staje zawarta w Polsce Ludowej, w zasadzie nie można chro¬nić transakcji przeniesienia własności nieruchomości zawartej z pominięciem obowiązującego prawa, nawet gdyby niefor¬malny sprzedawca rzeczywiście działał niewłaściwie. (3 CR 112/60 z dn. 21. 5. 1960 r., RPE IV/61, s. 316). Patrz także: AKT NOTARIALNY, CZYNNOŚCI NOTARIALNE, DARO¬WIZNA, DAWNE USTAWODAWSTWO DZIELNICOWE, DOBRA I ZŁA WIARA, DOŻYWOCIE, DZIEDZICZENIE GOSPODARSTW ROLNYCH, KSIĘGI WIECZYSTE, NIERUCHOMOŚCI OPUSZCZONE W ZWIĄZKU Z WOJNĄ, NIERUCHOMOŚCI PAŃSTWOWE, OGRANICZENIA OBROTU, OKUPACJA, PEŁNOMOCNICTWO I PRZEDSTAWICIELSTWO USTAWOWE, POSIADANIE, POZORNOŚĆ, REFORMA ROLNA I OSADNICTWO, UCHY¬LENIE SIĘ OD SKUTKÓW OŚWIADCZENIA WOLI, UMOWA PRZED¬WSTĘPNA, UMOWY DOTYCZĄCE SPADKU, WYWŁASZCZENIE, ZASTAW.