ZAGADNIENIA PROCEDURALNE
231. Okoliczność, iż pewna odrębna część majątku spadkowego jest
we wspólnym posiadaniu z osobą trzecią, która nie jest sukce
sorem, nie może być przeszkodą do dokonania działu spadko
wego między spadkobiercami.
(C I 797/45 z dn. 29. 10. 1945 r., OSN 1945/46, poz. 22; NP 11/47, s. 118).
232. I. Art. 142 § 2 post. spadk. (obecnie art. 680 § 2 k. p. c.) sto
suje się również do przypadku, gdy z mocy art. 273 k. p. c.
(obecnie art. 246 k. p. c.) dopuszczalny jest dowód ze świadków
dla ustalenia treści dokumentu urzędowego.
II. Spadkobiercy, który twierdzi, że spadkodawca otrzymał orzeczenie władzy ziemskiej nadające mu własność nierucho¬mości, przysługuje, w przypadku utracenia dokumentu nadania i zniszczenia aktów władzy ziemskiej, powództwo o ustalenie prawa własności spadkodawcy w stosunku do uczestników po-stępowania działowego, którzy własność tę kwestionują; w pro¬cesie tym stosuje się art. 273 k. p. c. (obecnie art. 246 k. p. a). Wyrok zapadły w stosunku do uczestników postępowania dzia¬łowego nie odtwarza aktu administracyjnego i jest skuteczny tylko wobec pozwanych, nie wiążąc ani osób trzecich, ani tym bardziej władz ziemskich.
(II C 107/53 z dn. 25. 3. 1953 r., OSN 11/54, poz. 38).
Uwaga. W obecnym stanie prawnym spór o prawo własności między uczestnikami postępowania działowego rozstrzyga samo¬dzielnie sąd spadkowy w postępowaniu o dział spadku lub zniesienie współwłasności (art. 688 w związku z art. 618 § 1 k. p. c).
233. W razie zaginięcia dokumentu stwierdzającego własność nie
ruchomości, która podlega działowi, sąd w postępowaniu dzia
łowym powinien ustalić treść tego dokumentu opierając się na
przepisach art. 273 k. p. c. w związku z art. 4 k. p. n. (obecnie art. 246 w związku z art. 13 § 2 k. p. c). (1 CO 51/54 z dn. 27. 7. 1955 r., OSPiKA 3/59, poz. 68). Patrz ponadto poz. 1395.
234. Dla dochodzenia roszczenia o wykonanie umowy o podział
spadku lub umowy znoszącej współwłasność nie jest właściwe
postępowanie nieprocesowe, do którego zgodnie z art. 1 k. p. n.
oraz art. 1 i 141 dekr. o post. spadk. i art. 1, 29 post. niesp.
z zakr. pr. rzecz, (obecnie art." 13 § 1 oraz art. 617 i 680 k. p. c.)
należą jedynie sprawy o podział spadku lub zniesienie współ-
własności.
(Wa C 11/49 z dn. 29. 9. 1949 r., PN 1/50, s. 266, t.; DPP 1/50, s. 60, t).
Uwaga. Skuteczność umowy o podział spadku lub umowy znoszącej współwłasność podlega ocenie ze stanowiska art. LIII, LXII i XXXIX przep. wprow. k. c.
235. Wniosek o podział nieruchomości wchodzącej w skład spadku
może być rozpoznawany jedynie w trybie postępowania o dział
spadku.
(2 CR 513/61 z dn. 11. 10. 1961 r., NP 11/62, s. 1528, z glosą aprobującą J. Gwiazdomorskiego).
236. W sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem określa-
jącym udziały uczestników we współwłasności nieruchomości
spadkowej i dokonującym podziału tej nieruchomości do użyt
kowania quo ad usum oraz w sprawie wszczętej następnie
o dział spadku dotyczący tej samej nieruchomości nie zachodzi
identyczność przedmiotu rozstrzygnięcia, która by uzasadniała
odrzucenie wniosku o dział spadku na podstawie art. 207
§ 1 k. p. c. (obecnie art. 199 § 1 k. p. c.) z powodu powagi rze
czy osądzonej.
(III CR 256/63 z dn. 15. 10. 1963 r., OSNCP 12/64, poz. 257).
237. Zawarte w art. 142 § 2 post. spadk. (obecnie art. 680 § 2 k. p. c.)
wymaganie dołączenia do wniosku o dział spadku dokumentu
stwierdzającego, iż spadkodawcy przysługiwało prawo własno
ści do nieruchomości wchodzącej w skład spadku, nie wkłada
na uczestnika postępowania, który twierdzi, że nabył przez za
siedzenie prawo własności tej nieruchomości, obowiązku stwier
dzenia zasiedzenia w odrębnym postępowaniu.
(1 CO 9/58 z dn. 5. 5. 1958 r., OSN 1/61, poz. 5; OSPiKA 9/58, poz. 235).
238. Wypowiedziana w art. 618 k. p. c. w związku z art. 684 i 688
tegoż kodeksu zasada, w myśl której z chwilą wszczęcia postę
powania o dział spadku odrębne postępowanie o prawo włas
ności przedmiotu należącego do spadku jest niedopuszczalne,
jak również wypowiedziana w wymienionych przepisach zasa
da, w myśl której sprawy tego rodzaju będące w toku prze
kazuje się z chwilą wszczęcia postępowania o dział spadku są
dowi prowadzącemu to ostatnie postępowanie — nie odnoszą
się do spraw o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości spadko
wej przez jednego ze spadkobierców.
(ILT CZP 90/66 z dn. 10. 11. 1966 r., OSPiKA 11/67, poz. 257, z glosą krytyczną B. Dobrzańskiego; RPE 11/67, s. 287).
239. W sprawie o dział spadku sąd nie może odesłać uczestników na
drogę procesu w celu ustalenia, czy własność nieruchomości
została przeniesiona przez spadkodawcę na spadkobiercę na
podstawie czynności prawnej inter vivos i czy w chwili otwar-
cia spadku nieruchomość ta wchodziła w jego skład.
(II CR 76/67 z dn. 6. 3. 1967 r., OSNCP 7-8/67, poz. 145).
240. Gdy w skład dzielonego spadku wchodzi nieruchomość, która
nie była przedmiotem prawa własności spadkodawcy, lecz jedy
nie była w jego posiadaniu prowadzącym do zasiedzenia, a sąd
za zgodą jednego ze spadkobierców włącza ją w jego schedę
bez zmniejszenia jej wartości ze względu na jej wadę prawną,
należy określić w postanowieniu działowym, do kogo i w ja
kich częściach będzie mógł zwrócić swe roszczenia z tytułu
rękojmi spadkobierca, na którego schedę ta nieruchomość przy
pada w przypadku jej utraty przed zasiedzeniem.
(Wa C 142/49 z dn. 22. 11. 1949 r., OSN 2/50, poz. 32; PN 11/50, s. 137; PiP 8-9/50, s. 177).
241. I. W postępowaniu o dział spadku projektowany sposób po
działu nieruchomości spadkowej powinien być zaznaczony na
planie zatwierdzonym przez władzę mierniczą tylko w przy
padku, gdy nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej,
choćby jeden z uczestników, który otrzymuje taką nierucho
mość lub jej część, żądał sporządzenia planu, jako też w przy
padkach, gdy plan jest konieczny ze względu na przepisy szcze
gólne powołane w art. 154 dekr. o post. spadk. (obecnie art. 620
§ 1 k. p. c).
II. Jeżeli projekt podziału nieruchomości wymaga zezwole
nia władzy z mocy art. 5 ustawy z dh. 25. 6. 1949 r. (Dz. U.
Nr 35, poz. 240), projekt podziału musi być sporządzony w for
mie planu nadającego się do zatwierdzenia przez władzę mier
niczą.
III. Jeżeli plan nie jest potrzebny, sentencja postanowienia
powinna zawierać dokładny opis działek.
(Wa C 351/49 z dn. 26. 5. 1950 r., OSN 2/51, poz. 34; PN 11/50, s. 521).
Uwaga. Obecnie „władzami mierniczymi" są organy państwo¬wej służby geodezyjnej i kartograficznej (dekret z dn. 13. 6 1956 r. o państwowej służbie geodezyjnej i kartograficznej — Dz. U. Nr 25, poz. 115).
242. Postanowienie wydane w sprawie działowej, które nie określa,
co z majątku spadkowego przypada na schedę każdego spadko
biercy, a ogranicza się tylko do teoretycznego ustalenia, jaki
obszar gruntu powinien przypaść każdemu ze spadkobierców,
nie rozstrzyga żądania i nie może być wykonane. Istnienie
prawomocnego postanowienia, którego wykonanie ze względu
na jego treść jest niemożliwe, godzi w powagę wymiaru spra
wiedliwości i uzasadnia wniosek o jego uchylenie nawet po
upływie terminu przewidzianego w art. 399 § 1 k. p. c. (obec
nie art. 421 § 2 k. p. a).
(I CR 567/54 z dn. 22. 10. 1954 r., BMS 3/55, s. 51, Ł).
243. Uprawnienie do władania rzeczą, jakie dają postanowienia
działowe, jest skuteczne wyłącznie przeciwko pozostałym
uczestnikom postępowania działowego.
(III CR 192/66 z dn. 16. 9. 1966 r., OSNCP 4/67, poz. 73).
244. Postanowienie o dziale spadku (art. 147—152 dekretu o postę
powaniu spadkowym) oraz postanowienie o zniesieniu współ
własności (art. 35—39 dekretu o postępowaniu niespornym
z zakresu prawa rzeczowego) są tytułami egzekucyjnymi w ro
zumieniu art. 533 i 534 k. p. c. w takim zakresie, w jakim
orzekają o obowiązku świadczenia, w szczególności — w czę
ści rozstrzygającej o roszczeniach przewidzianych w art. 151
§ 1 i 152 § 4 dekretu o postępowaniu spadkowym i art. 38 i 39
§ 3 dekretu o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rze
czowego, jak również o obowiązku wydania przez spadkobier
ców lub współwłaścicieli przedmiotów majątkowych osobom, którym przedmioty te zostały przyznane.
(Uchwała SN (IC) — 1 CO 16/57 z dn. 4. 12. 1957 r., OSN 1/59, poz. 1; OSPiKA 12/58, poz. 300, z notką J. K.; PiP 12/58, s. 1078; RPE 3/58, s. 328, Ł; BGP 1/59, s. 44).
Z uzasadnienia:
„(...) Dla uniknięcia ewentualnych wątpliwości należy wy¬jaśnić, że postanowienie o dziale spadku lub o zniesieniu współ¬własności może orzekać o obowiązku wydania przedmiotów majątkowych należących do spadku lub wchodzących w skład rzeczy wspólnej tylko na korzyść spadkobiercy lub współwła¬ściciela. Takie orzeczenie nie byłoby natomiast dopuszczalne, gdyby przedmiot działu lub jego części, których wydania do¬maga się zainteresowany spadkobierca czy współwłaściciel, znajdowały się we władaniu osoby trzeciej, choćby nawet osoba ta była uczestnikiem postępowania działowego lub postępowa-nia o zniesienie współwłasności [np. dlatego, że jest posiada¬czem przedmiotu działu w rozumieniu art. 296 pr. rzecz, (obec¬nie art. 336 k. c), a więc i osobą roszczącą sobie prawo włas¬ności do tego przedmiotu]. W stosunkach między spadkobier¬cami lub współwłaścicielami orzeczenie takie uzasadnione jest przepisami art. 152 § 1 post. spadk. oraz art. 39 § 1 dekretu o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego — obecnie art. 624 k. p. c. w zw. z art. 688 k. p. c. Wydanie zaś takiego orzeczenia w stosunku do osoby trzeciej naruszało¬by — wobec braku w tym względzie odpowiednich przepisów — normę art. 1 k. p. n. (obecnie art. 13 § 2 k. p. c), z której wy¬nika, że żądanie windykacyjne podlega rozpoznaniu w trybie spornym".
Uwaga. Powyższa uchwała zapadła na tle wymienionych w niej przepisów prawnych, które nie zawierały odpowiednika obecnego art. 624 k. p. c, mającego zastosowanie zarówno w po¬stępowaniu o zniesieniu współwłasności, jak i w postępowaniu o dział spadku (art. 688 k. p. c). Uchwała ta zachowała aktu¬alność w stosunku do postanowień o dziale spadku i postano¬wień o zniesieniu współwłasności wydanych przed jej powzię¬ciem oraz po jej powzięciu, a przed wejściem w życie k. p. c. z 1964 r. W tym zakresie w uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyż¬szy wyjaśnił, że w razie braku — w postanowieniu — orzecze¬nia o obowiązku wydania, przymusowe uzyskanie posiadania przyznanych, w postanowieniu działowym albo w postanowie-
niu o zniesieniu współwłasności, sched lub przedmiotów, jest możliwe tylko na podstawie wyroku zapadłego w postępowaniu spornym. Jeżeli natomiast postanowienie o zniesieniu współ¬własności lub o dziale spadku wydane zostało pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, to w terminie określonym w art. 351 § 1 k. p. c. uczestnik postę¬powania może żądać uzupełnienia postanowienia przez orzecze¬nie co do obowiązku wydania, o którym mowa w art. 624 k. p. c, a po upływie tego terminu może wytoczyć powództwo o wy¬danie sched lub przedmiotów przyznanych mu w postanowieniu.
245. Koszty postępowania
1) C I 49/45 z dn. 11. 9. 1945 r., OSN 1945/46, poz. 5,
2) 4 CO 23/58 z dn. 18. 12. 1958 r., OSPiKA 6/59, poz. 165 oraz wyjaśnienie w Dziale Instrukcyjno-Szkoleniowym, NP 5/51, s. 42.
Patrz także: CUDZOZIEMCY, CZYNNOŚCI NOTARIALNE, DAWNE USTA¬WODAWSTWO DZIELNICOWE, NIERUCHOMOŚCI ROLNE, OCHRONA PO¬SIADANIA, SCALANIE I WYMIANA, SPÓŁDZIELNIE PRODUKCYJNE, UMOWY DOTYCZĄCE SPADKU, USTALENIE WŁASNOŚCI, WSPÓŁWŁA¬SNOŚĆ, ZASIEDZENIE.